Türkiye akıllı makina yapıyor!

Türkiye’de; mekanik, elektrik, elektronik, otomasyon, robot, BT ve iletişim teknolojileri bütünlüğünü sağlayan, bunlardan birinde iyi olunmazsa başarılı dijital dönüşüm olmayacağı bilinciyle hareket eden firmaların sayısı oldukça fazla.

A+ A-

Yalçın GÜR

Türkiye’nin ekonomi ve sanayi alanlarında önemli dönüm noktaları var. Sanayi ve özelikle makina imalatı açısından bakıldığında; Türkiye’nin tütün, şeker, kâğıt, dokuma, çimento, demir-çelik, demiryolu (malzeme ve araçları), tarım makinaları-aksamları vb. alanlarda Cumhuriyet’in kuruluşu ile (1923) başlayan bir sanayileşme süreci içinde olduğu görülür. Bu süreç; fabrikaların ekonomik olarak kurulması, makina tedariki, bakım-onarım, tesisleri sürekli çalışır halde tutma gereksinimi vb. nedenlerden dolayı makina yapımında ve ilgili teknik hizmette gerekli yetişmiş insan kaynağını ülkenin kendi kendine (yurtdışı eğitimli insanların katkı ve vizyonlarının da olumlu etkisiyle) yaratmasını da sağlamıştır. Özel makina imalatında etkin ve yetkin insanların (usta, tekniker, mühendis) bu dönemde kendilerinden çok söz ettirdikleri bilinen bir gerçektir. 1950’lili yıllarda çimento ve demir-çelik sektörlerinde yapılan yatırımların makina sektörünü geliştirdiği görülmektedir.

Otomotiv sanayiinin ortaya çıkışı
1960’lı yılların sonuna doğru varlığı daha belirgin hale gelen otomotiv ana ve yan sanayii sektörünün (otomotiv yan sanayii) gereksinim duyduğu makinaların yurtiçinde üretilmesi için gösterilen çabalar ile yeni bir süreç başlamıştır. 1970’li yıllar Türkiye için bazı açılardan sıkıntılı olmasına rağmen (Kıbrıs harekatı nedeniyle karşılaşılan ambargo vb.), yaşanan sıkıntılar yerli elektrik-elektronik sektörünün gelişmesine neden olmuş ve elektronik otomasyonun sahnede yer almasını sağlamıştır.
Bilgi işlem (IT) donanım ve yazılımları tarafından baktığımızda, 1970’li yılların ikinci yarısında sanayide PLC kullanımının yanı sıra, bilgisayar ve ilgili programların kullanım ve yazılımıyla ilgili yerel çalışmaların başladığını, 1980’li yılların başından itibaren hem elektronik, hem de bilgi işlem alanlarında eğitimin ve ilginin arttığını görüyoruz. Bu süreç, daha entegre endüstriyel otomasyon eğilimiyle sistem ve cihaz üretimini artırmış, mühendislik hizmetinin gelişmesini sağlamıştır. Bu yıllar, mekanik ürün (tezgah ve diğer ürünler) aşamasının endüstriyel otomasyonla daha çok bütünleştiği ve sistem (makinadan daha çok üretim hattı, işleme tesisi gibi) üretim kültürünün geliştiği bir dönem olmuştur.

Yabancıyatırımların büyük oranda arttığı yıllar
1990’lı yılların başlarında Türkiye’de otomotivde yeni üreticilere verilen büyük miktarda üretim izinleri ve Gümrük Birliği’ne katılmak amacıyla yapılan çalışmalar, sektörde ani bir değişimi de tetiklemiştir. Başta otomotiv tedarik sektörü olmak üzere makina imalatçıları başlangıçta biraz bocalamış olsalar da, yeni duruma adapte olmuş ve uluslararası üne sahip firmaların dünyadaki diğer tesisleri için de üretim yapar ve rekabet eder hale gelmişlerdir. Türkiye, bilgisayar gibi internet kullanımının da çok hızlı geliştiği bir ülke olarak yeni teknolojileri çok hızlı ve yoğun talep eden ve ayrıca çabuk içselleştiren bir ülke olarak tanımlansa hiç yanlış olmaz. Hızlı değişimler, ithal sistemler ve ulusal yol haritası eksiklikleri nedeniyle makina imalatı alanında ortaya çıkan dünya çapında etkili firma sayısı az olmakla birlikte, makina sektöründe donanımlı ve birikimli insan kaynağı ile kendi alanlarında istikrarlı ilerleyen başarılı firmaların varlığı bir gerçektir. Son birkaç 10 yılda robotik ve iletişim teknolojilerinin kullanımının ve ilgili mühendislik hizmetlerinin yüksek ivme ile arttığı görülmektedir.

Sonuç:
Türkiye birçok açıdan akıllı makina ve akıllı tesis üretimi konusunda hazır bir altyapıya sahip. Mekanik, elektrik, elektronik, otomasyon, robot, BT (IT) ve iletişim teknolojileri (CT-Yazılım dâhil) bütünlüğünü sağlayan, bunlardan birinde iyi olunmazsa başarılı dijital dönüşüm olmayacağı bilinciyle hareket eden firmaların sayısı oldukça fazla. Hatta, makina öğrenmesini, derin öğrenmeyi ve yapay zeka çalışmalarını kademeli olarak devreye almış birçok firma, sessiz sedasız çalışmakta ve iyi örnekler vermekte. Takım tezgahları ve otomotiv alanında öncü durumdaki firmaların da genelde dijital dönüşüm ve özelde akıllı makina ile akıllı hat konusunda başarılı çalışmalar yapmaları dikkat çekiyor. Makina sektörünün son 10 yılda 17 kat artan ihracatı da, firmalar için önemli bir motivasyon kaynağı.