Makina sektörünün başarısı...

Makina imalatı sektöründe örnek gösterilen veya örnek alınması tavsiye edilen ülkelerde, takım tezgahları sektörünün gelişmişlik düzeyinin çok yüksek olduğu ve sektör içinden çok önemli miktarda pay aldığı görülüyor.

A+ A-

Yalçın GÜR

Türkiye makina sektörünün konumlamasını doğru yapmak gerekiyor. Dijital dönüşüm süreci ve yeni gelişmeler ışığında bu konumlama daha fazla önem kazanıyor diye düşünüyorum. Bu konumlamaya kavramsal bir bakış sunmaya çalışacağım.
Türkiye’nin makina sektörü ihracatta başarılı bir performans sergiliyor! Oluşan soruları yanıtlamak için konuyu biraz açmak gerekli. Türkiye’de ihracat birliği ve makina tanıtım grubu çalışmaları verileriyle baktığımızda, son 10 yılda makina kategorisinde yer alan ürünlerde gerçekleştirilen ihracattaki referans aldığımız yıla göre değişen 10-15 kat büyüme başarıya işaret ediyor. Söz konusu oran önemli bir büyümeye işaret ediyor. “Bu büyüme yeterli mi?” diye sorulabilir. Hemen yeterli ya da yetersiz şeklinde bir yorum yapmak doğru değil. Önce konuyu daha anlaşılır hale getirmek için biraz açmak gerekiyor.

İki boyut öne çıkıyor
Makina sektöründeki genel kabul görmüş eğilimlere baktığımızda (üretim teknolojileri ve makinaları açısından) iki boyutun öne çıktığını görüyoruz. Birincisi, birçok farklı sektördeki işleme teknolojileri ve makinaları (metal, plastik, cam, ağaç vb.) şeklindeki yaklaşımla baktığımızda makina sektörü çok geniş bir alanı kapsıyor. Bu tanımlama, daha doğrusu ‘işleme teknolojileri’ şeklindeki sınıflama sayesinde sektörleri bir bütün olarak ele almak yanında, makinalardaki kullanıldığı üretim alanına göre oluşan farklılaşmayı ve ortak noktaları daha iyi görme olanağı ortaya çıkıyor. Bu şekilde makina üretimine de bir bütün olarak bakma şansı doğuyor. Bu bakış açısıyla, üretim hatlarında ve sistemlerde daha genel anlamda fabrikada tamamlayıcı olmazsa olmaz pozisyonda yer alan makina ve ürünleri de (kompresör, jeneratör, robot, otomasyon ürünleri vb.), birlikte ve ayrı ayrı değerlendirebiliyoruz. Bu yaklaşım, bazen tamamen ayrı ele alınan ve örgütlenen sektörleri de (otomasyon, elektronik, elektrik vb.) doğru değerlendirmeye yardımcı oluyor. Almanya’nın VDMA’sı (tanındığı şekliyle Alman makinacıları aslında mekanik alanda uğraşan mühendisler birliği), alt sektör örgütlenmeleriyle (metal, plastik, cam, enerji, ağaç, depolama sistemleri vb.) konuyu bütünleştiriyor. Bu nedenle, Alman fuar ve diğer medya çalışmaları da (yayıncılık vb.) ana hatlarıyla (çok spesifik olanlar hariç) bu doğrultuda çalışıyor. Hangi konu ya da sektörle ilgili olursa olsun, baş çeken fuarlarda o sektörle ilgili ürünler yanında üretim sistem, donanım ve makinalarını bir arada görmek olanaklı oluyor. Bu bölümün oranı bazı fuarlarda yüzde 70’lere varıyor ve yarının altına neredeyse hiç düşmüyor. Buraya kadar birinci boyutu ana hatlarıyla aktarmaya çalıştım.

Takım tezgahları sektörü çok önemli
İkinci boyut, bizim ülke olarak biraz zayıf kaldığımız bir alanla ilgili. Örnek gösterilen veya örnek alınması tavsiye edilen ülkelerde takım tezgahları sektörünün çok gelişmiş olduğu ve makina sektörü içinden çok büyük pay aldıkları görülüyor. Ülkemizin takım tezgahları sektörü, şekillendirme dediğimiz alanda (talaşsız) oldukça başarılı ürünler sergiliyor. Ancak, sektör büyüklüklerini daha çok kesme (cutting) olarak tanımlanan bölümdeki makinaların üretimi (onlara dayanan işlem merkezlerihatta üretim hatları) belirliyor. Bizim takım tezgahları olarak tanımlayarak bir anlamda ayırdığımız ‘machine tools’ olarak adlandırılan sektörün (adında kuvvetli bir makina vurgusu var) hâkimiyeti, makina deyince sanayi dünyasında geniş bir alanda takım tezgahlarının öne çıkmasına neden oluyor. Gerçi bu durum otomasyon, dijital dönüşüm gibi eğilimlerle, işlem merkezi otomatik üretim hattı gibi ürün-sistem bazında geliştirmelerle önemli ölçüde değişse de, halen takım tezgahları yani ‘machine tools’ üretimin kalbi olarak görülmeye devam ediyor.
Bu değerlendirme ışığında baktığımızda Türkiye’nin zayıf bir yanını görüyoruz. Ancak, bu makina sektöründeki güçlü yanı görmemizi de engellemiyor (engellememeli). Makina sektörü; üretim boyutunda çeşitleniyor, ürün geliştiriyor, sistem entegrasyonunu başarıyor, dijital dönüşümü dikkate alarak çalışıyor ve butik çalışmalarla yurtdışına ürünsistem satmayı başarıyor. “Daha çok yapılmalı” denilebilir; ancak makina üretiminin uzun zaman gerektiren bir deneyim ve birikim gerektirdiğini göz ardı etmemeli. Güçlü ve zayıf yönler değerlendirmesine fırsatlar ve tehditler açısından bakışı da ekleyerek bakmak gerekiyor şüphesiz…